آیا «ویتنامی دیگر» این‌بار در ونزوئلا در انتظار آمریکاست؟
زنجیرهٔ شکست‌ها، ویرانی کشورها و افول یک امپریالیسم
«ویتنام» فقط نام یک جنگ یا یک کشور نیست؛ نامِ لحظه‌ای تاریخی است که در آن، یک قدرت مسلط با تمام توان نظامی و سیاسی خود نتوانست ارادهٔ یک ملت را درهم بشکند. از آن پس، «ویتنام» به یک الگو بدل شد: الگویی که هر بار قدرتی می‌کوشد بحران‌های ساختاری خود را با زور، مداخله و جنگ به بیرون صادر کند، دوباره سر برمی‌آورد.
آنچه امروز در قبال ونزوئلا جریان دارد، اگرچه در ظاهر با جنگ کلاسیک و اشغال مستقیم همراه نیست، اما در ماهیت، ادامهٔ همان منطق تاریخی است: فشار اقتصادی، تحریم، جنگ روانی، تهدید نظامی و مهندسی سیاسی برای شکستن یک جامعه از درون. پرسش این است: آیا این مسیر می‌تواند به «ویتنامی دیگر» برای آمریکا تبدیل شود؟
الگوی تکرارشوندهٔ مداخله و ویرانی
تجربهٔ دهه‌های اخیر نشان می‌دهد که مداخله‌گری آمریکا در کشورهای مختلف، نه به ثبات انجامیده و نه به توسعه؛ بلکه به فروپاشی ساختارهای دولتی، تخریب زیرساخت‌ها و گسترش خشونت منجر شده است.
در عراق، اشغال با ادعای «امنیت» و «آزادی» آغاز شد، اما نتیجه چیزی جز فروپاشی دولت، شکاف‌های عمیق اجتماعی، خشونت فرقه‌ای و بی‌ثباتی مزمن نبود. ساختار یک کشور نابود شد، بدون آن‌که نظم پایداری جایگزین آن شود.
در لیبی، مداخله‌ای که «بشردوستانه» نام گرفت، به انهدام کامل دولت، جنگ داخلی دائمی، گسترش شبه‌نظامیان و تبدیل کشور به میدان رقابت نیروهای خارجی انجامید. آنچه باقی ماند، کشوری بدون حاکمیت مؤثر و جامعه‌ای ازهم‌گسیخته بود.
در افغانستان، بیست سال اشغال نظامی، هزاران میلیارد دلار هزینه و پروژهٔ موسوم به «دولت‌سازی»، در نهایت با خروجی شتاب‌زده و تحقیرآمیز پایان یافت؛ پایانی که نشان داد تمام آن مداخلات، از آغاز بر پایهٔ توهم بنا شده بود.
این‌ها استثنا نیستند؛ بلکه نمودهای متفاوت یک قاعده‌اند: مداخله، بحران را حل نمی‌کند؛ بحران را بازتولید و تعمیق می‌کند.
منطق پنهان پشت این شکست‌ها
در این نگاه ساختاری، جنگ و مداخله نه حاصل اشتباه افراد یا دولت‌ها، بلکه نتیجهٔ ضرورت‌های یک نظام اقتصادی–سیاسی است که به بن‌بست رسیده است. زمانی که تمرکز سرمایه، انحصار و نابرابری ساختاری امکان حل بحران‌ها از مسیر تولید و رفاه را از میان می‌برد، صدور بحران به بیرون به یک راه‌حل تبدیل می‌شود.
در چنین وضعیتی:
• بازارها باید با زور گشوده شوند؛
• صدور سرمایه نیازمند تضمین قهری است؛
• و قدرت نظامی، جایگزین سیاست می‌شود.
اما همین «راه‌حل»، بذر شکست را نیز در خود دارد. زیرا هر مداخله، مقاومت اجتماعی را تقویت می‌کند، هزینه‌های سیاسی و اخلاقی را بالا می‌برد و مشروعیت مداخله‌گر را فرسایش می‌دهد.
چرا ونزوئلا می‌تواند «ویتنامِ قرن بیست‌ویکم» باشد؟
ونزوئلا در نقطه‌ای ایستاده است که همهٔ تناقض‌ها به هم می‌رسند: ذخایر عظیم نفت، فشار تحریم‌های فلج‌کننده، تلاش برای تغییر موازنهٔ سیاسی از بیرون، و جامعه‌ای که حافظهٔ تاریخی مداخله‌گری خارجی را فراموش نکرده است. در امریکای لاتین صدها سال است که مبارزات آزادیبخش وجود داشته است و تجربیات جنگ چریک شهری را دارند ،
شباهت ونزوئلا با ویتنام در شکل جنگ نیست؛ در ماهیت بن‌بست است. همان تصور فروپاشی سریع از درون، همان دست‌کم گرفتن مقاومت اجتماعی و ملی، و همان امید بستن به فرسایش اقتصادی به‌عنوان جایگزین اشغال نظامی.
اینجا جنگ به‌صورت ترکیبی پیش می‌رود: جنگ اقتصادی، عملیات روانی، فشار دیپلماتیک و تهدید نظامی. اما نتیجه می‌تواند همان باشد که در ویتنام، عراق و افغانستان دیده شد: باتلاقی پرهزینه که خروج از آن، با از دست رفتن اعتبار و نفوذ همراه است.
افول امپریالیسم؛ فرسایش تدریجی، نه سقوط ناگهانی
این نظم یک‌شبه فرو نمی‌ریزد؛ فرسوده می‌شود. هر شکست، هزینهٔ مداخلهٔ بعدی را سنگین‌تر می‌کند. هر کشور ویران‌شده، شکاف مشروعیت را عمیق‌تر می‌سازد. و هر «پیروزی اعلامی»، در عمل به یک عقب‌نشینی تاریخی تبدیل می‌شود.
ویتنام نشان داد که قدرت نظامی قادر به شکستن ارادهٔ ملت‌ها نیست. عراق، لیبی و افغانستان این حقیقت را در اشکال جدید تکرار کردند. ونزوئلا می‌تواند فصل بعدی همین روایت باشد: نه به‌عنوان یک جنگ کلاسیک، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای دیگر از ورشکستگی یک منطق تاریخی.
تحلیل نهایی
مسئله این نیست که آمریکا در ونزوئلا چه می‌کند؛ مسئله این است که چرا هر جا مداخله می‌کند، ویرانی برجای می‌ماند. وقتی نظامی برای بقای خود به جنگ، تحریم و فشار نیاز دارد، هر مداخلهٔ تازه گامی دیگر به‌سوی افول است.
«ویتنام» دیگر نام یک کشور نیست؛
نامِ سرنوشت تاریخیِ نظمی است که در حال زوال است.
رفرنس‌ها
منابع نظری
• Imperialism: The Highest Stage of Capitalism (Progress Publishers / Penguin Classics / Marxists Internet Archive)
• David Harvey, The New Imperialism
• Samir Amin, The Law of Worldwide Value
• Ellen Meiksins Wood, Empire of Capital
گزارش‌ها و منابع تجربی
• UNDP, Iraq Human Development Reports
• Brown University, Costs of War Project
• SIGAR, Reports on Afghanistan Reconstruction
• UN Security Council, Panel of Experts on Libya
• International Crisis Group, Libya Reports
• UN Special Rapporteur on Unilateral Coercive Measures
• CEPR, Economic Sanctions as Collective Punishment
• OPEC, Annual Statistical Bulletin
دیدگاهتان را بنویسید